Studeren met een auditieve beperking kan extra uitdagingen met zich meebrengen. Misschien ben je doof of slechthorend. Misschien gebruik je een hoortoestel, cochleair implantaat (CI), schrijftolk of gebarentolk. Ook tinnitus (oorsuizen), hyperacusis (overgevoeligheid voor geluid) of problemen met auditieve informatieverwerking (APD) kunnen invloed hebben op je studie.
Je kunt bijvoorbeeld moeite hebben met het volgen van gesprekken, veel energie kwijt zijn aan luisteren of liplezen, sneller overprikkeld raken of pijn ervaren door geluid of meer tijd nodig hebben om informatie te verwerken. Ook sociale situaties, groepswerk, stages en drukke onderwijsomgevingen kunnen extra inspanning vragen.
Iedere student ervaart een auditieve beperking anders. Gebruik daarom vooral de tips die bij jouw situatie passen.
Als je studeert met een auditieve beperking kan je in je studie of stage situaties ervaren waarbij horen, luisteren of het verwerken van geluid extra inspanning vraagt. Bijvoorbeeld:
Informatie minder goed kunnen volgen
- Het kan lastig zijn om lessen, instructies of presentaties goed te volgen, zeker als informatie vooral mondeling wordt aangeboden.
- Je kunt belangrijke details missen, bijvoorbeeld bij snel praten of onduidelijke spraak.
- Achtergrondgeluid, slechte akoestiek of afstand tot de spreker kunnen het jou moeilijk maken.
Uitdagingen in communicatie en samenwerking
- Overleg in groepen kan vermoeiend zijn, zeker als meerdere mensen tegelijk praten.
- Het kan extra inspanning kosten om gesprekken te volgen of om zelf goed begrepen te worden.
- Het kost veel energie om gesprekken te volgen of om jezelf verstaanbaar te maken.
- Anderen weten niet altijd wat nodig is om communicatie goed te laten verlopen.
Gevoeligheid voor geluid en prikkels
- Geluid kan als intens, storend of vermoeiend worden ervaren.
- Drukke of rumoerige omgevingen kunnen zorgen voor overbelasting.
- Ook met ondersteuning (zoals visuele ondersteuning of een tolk) kan het verwerken van informatie veel energie vragen.
Variatie in hoe je geluid waarneemt
- Geluid kan vervormd, onduidelijk of wisselend binnenkomen.
- Dit kan het begrijpen van spraak of het oriënteren in een ruimte lastiger maken.
- In sommige situaties kan ook het combineren van verschillende zintuiglijke informatie (zoals kijken en luisteren tegelijk) extra inspanning kosten.
Deze situaties zeggen niets over jouw motivatie of talent. Ze laten vooral zien dat geluid en communicatie anders werken voor jou, en dat kan invloed hebben op hoe jij het beste studeert.
Je kunt bijvoorbeeld merken dat:
- je moeite hebt om lessen, instructies of overleggen volledig te volgen
- je sneller informatie mist of extra moet controleren of aanvullen
- groepswerk of overlegmomenten veel energie kosten
- je meer tijd nodig hebt om informatie te verwerken
- je sneller overprikkeld raakt in drukke of rumoerige omgevingen
- je concentratie vermindert door geluid, oorsuizen, pijn, stress of vermoeidheid
- onverwachte of harde geluiden je uit balans halen
- het combineren van luisteren, kijken en meedoen tegelijk belastend kan zijn
- opdrachten lastiger zijn wanneer Nederlands niet je eerste taal is (zoals bij NGT‑gebruikers)
- je soms afhankelijk bent van extra ondersteuning of aanpassingen om goed mee te kunnen doen
Gelukkig zijn er handige hulpmiddelen, aanpassingen en tips die je kunnen helpen. Vaak zijn kleine veranderingen al genoeg om fijner te leren en werken.
- Tips voor wat je zelf kan doen: als je een auditieve beperking hebt, is het belangrijk om je docenten, begeleiders en medestudenten te informeren. Vraag een medestudent om aantekeningen, informeer naar schriftelijke toetsen en zit vooraan in de klas. Neem lessen op met een voice recorder en verminder omgevingsgeluiden bij groepsopdrachten. Onderzoek hoe je beperking je stage beïnvloedt, zodat je een passende stageplek vindt.
- Opgenomen lessen: je kunt vragen of de docent de les wil opnemen. Later kun je de les terugkijken en bijvoorbeeld gebruikmaken van ondertiteling.
- Visuele hulpmiddelen: docenten kunnen ook visueel materiaal zoals PowerPoint-presentaties, afbeeldingen of schema’s gebruiken. Dit kost niks extra’s en kan de les voor jou duidelijker maken. Wijs docenten hierop.
- Het is mogelijk om live ondertiteling (alleen in ’t Engels) in te stellen voor video’s van Collegerama via de Google Chrome browser. Meer informatie: https://support.google.com/chrome/answer/10538231?hl=en
- Tolk: deze kan helpen bij het volgen van onderwijs: een gebarentolk helpt je door de gesproken taal om te zetten in gebarentaal. Een schrijftolk typt mee wat de docent zegt, zodat jij het kunt lezen op een scherm. Via het UWV kun je tolkuren aanvragen voor (onder andere) onderwijssituaties. Als de tolkuren zijn aangevraagd en goedgekeurd, kun je een tolk regelen via Tolkcontact.
- Ondertiteling: van video’s en ander lesmateriaal. Dit kan vaak gratis geregeld worden.
- Solo-apparatuur is een aanvullend hoorhulpmiddel voor als het spraakverstaan met hoortoestellen toch nog lastig is. Je ontvangt het geluid van een spreker of apparaat direct op jouw hoortoestellen.
- Ringleiding: Hierdoor wordt het geluid rechtstreeks naar je hoortoestel gestuurd. Check bij je school of daar ook een ringleiding is ingebouwd.
- Scribit.pro Video Accessibility Plugin zorgt ervoor dat ondertiteling of audiodescriptie automatisch aanstaat als deze beschikbaar zijn. De gratis Video Accessibility Plugin kan eenvoudig op de computer worden geïnstalleerd.
Jouw kwaliteiten
Veel studenten met een auditieve beperking ontwikkelen sterke vaardigheden, zoals:
- oog voor details en situaties goed kunnen inschatten.
- sterk in leren met beelden, schema’s en visuele uitleg.
- doorzetten als iets moeilijk is.
- zelfstandig werken.
- creatief oplossingen bedenken.
- goed plannen en overzicht houden.
- bewust omgaan met tijd en energie.
- goed aanvoelen wat anderen bedoelen door te letten op gezichtsuitdrukkingen, lichaamstaal of gebaren.
Niet iedereen herkent zich hierin. Kijk vooral welke kwaliteiten bij jou passen en hoe je deze kunt inzetten tijdens je studie.
Jouw uitdagingen
Studeren met een auditieve beperking kan uitdagingen geven zoals:
- gesprekken volgen in groepen.
- horen of verstaan bij achtergrondgeluid.
- informatie missen tijdens lessen.
- vermoeidheid door luisteren, liplezen of communiceren of eventueel via een tolk.
- overprikkeling en/of last door geluid.
- moeite met spontane (groeps)gesprekken.
- meer tijd nodig hebben om informatie te verwerken.
- onzekerheid over wanneer en hoe je ondersteuning kunt vragen.
Deze uitdagingen zeggen niets over jouw talenten of mogelijkheden als student. Met de juiste ondersteuning en aanpak kun je veel belemmeringen verminderen.
Veel studenten met een auditieve beperking zijn dagelijks extra energie kwijt aan luisteren, verstaan, liplezen, communiceren al dan niet via een tolk, omgaan met geluid of het verwerken van auditieve informatie.
Wat kan helpen:
- Plan rustmomenten tussen lessen.
- Afwisseling van taken helpt soms ook.
- Een rustige plek zoeken tijdens pauzes.
- Doe voor en na een drukke les geen zware activiteit.
- Wissel inspanning en ontspanning af.
- Houd rekening met reistijd en drukte.
- Gebruikmaken van rustiger in- en uitgangen en looproutes.
- Herken signalen van vermoeidheid of overprikkeling: neem rustmoment vóór je je grenzen hebt bereikt.
- Plan belangrijke activiteiten op momenten waarop je de meeste energie hebt.
- Accepteer dat je soms meer hersteltijd nodig hebt dan anderen.
Slim studeren betekent niet dat je alles zelf moet oplossen. Het betekent dat je weet wat voor jou werkt en dat je gebruikmaakt van de ondersteuning die beschikbaar is.
Een duidelijke structuur kan helpen om informatie beter te verwerken, overzicht te houden en je energie goed te verdelen.
Wat vaak helpt:
- Werk met een vaste planning en vaste studiemomenten.
- Vraag belangrijke informatie ook schriftelijk.
- Vraag om duidelijke schriftelijke instructies bij opdrachten.
- Gebruik een agenda, takenlijst of checklist.
- Gebruik ondertiteling of transcripties waar mogelijk.
- Deel grote opdrachten op in kleine stappen.
- Maak zelf samenvattingen of visuele schema’s.
- Maak korte notities tijdens een les of gesprek.
- Plan vaste studie- en rustmomenten.
- Houd overzicht van deadlines, afspraken en contactpersonen.
- Maak vooraf actiepunten of een conceptagenda voor een overleg.
Vooraf
- Geef aan hoe je het liefst communiceert.
- Bekijk het lesmateriaal alvast of vraag om een vooraf gedeelde (concept)versie.
- Noteer eventuele vragen.
- Kies een plek waar je goed zicht hebt op de docent, presentatie of tolk.
- Kies een plek waar je zo min mogelijk last hebt van achtergrondgeluid of andere afleidingen.
- Vraag naar mogelijkheden voor opnames, aantekeningen of samenvattingen van lessen, colleges en werkgroepen.
Gebruik je een schrijftolk of gebarentolk? Dan kun je ook vragen om:
- Lesmateriaal vooraf met de tolk te delen.
- Nieuwe begrippen of vaktaal vooraf beschikbaar te stellen.
- Sprekers zich te laten voorstellen voordat zij beginnen te praten.
- Voldoende tijd voor vragen en reacties via de tolk.
Tijdens
- Vraag of één persoon tegelijk kan spreken bij groepswerk.
- Zorg bij groepswerk of gezamenlijke opdracht voor een rustige plek.
- Maak korte aantekeningen, geen volledige verslagen.
- Gebruik gehoorbescherming als dat helpt.
- Geef op tijd aan wanneer je overprikkeld raakt.
- Stel vragen als je iets hebt gemist.
- Zoek een rustige plek of ga even naar buiten als geluid te veel wordt.
- Neem op tijd een korte pauze als je merkt dat je concentratie afneemt.
Na afloop
- Werk je aantekeningen uit zolang de informatie nog vers is. Lees ze dezelfde dag nog eens door.
- Plan hersteltijd.
- Vraag je docent om extra uitleg als je nog vragen hebt over de stof.
- Vraag medestudenten om notities uit te wisselen.
Online onderwijs volgen, kan voordelen hebben:
- Ondertiteling aanzetten.
- Transcripties teruglezen.
- Video’s terugkijken op eigen tempo.
- Minder last van achtergrondgeluid.
- Meer controle over je studieomgeving.
- Minder reistijd en prikkels.
Maak gebruik van:
- transcripties.
- een rustige plek.
- duidelijke online planningen.
- een prettige beeldweergave, rustige scherminstellingen, fijne afstand van ogen.
- Gun jezelf regelmatig een kort rustmoment, nog voordat de prikkels te veel worden.
Structuur en duidelijkheid
Goede voorbereiding en duidelijke informatie kunnen veel stress voorkomen.
Wat kan helpen:
- duidelijke instructies vooraf.
- voorbeeldtoetsen of oefenopgaven.
- schriftelijke uitleg bij opdrachten.
- tijdig inzicht in de toetsvorm en wat er van jou wordt verwacht.
- ruim op tijd aanwezig zijn en een rustige plek zoeken.
- voor en na de toets pauze nemen.
- niet te veel plannen rond de (dag van) de toets.
- een overzichtelijke planning van toetsmomenten.
Flexibiliteit en aanpassingen
Afhankelijk van jouw situatie kun je mogelijk gebruikmaken van:
- extra toetstijd.
- een rustige of prikkelarme ruimte.
- een korte pauze tijdens de toets.
- ondersteuning van een schrijftolk of gebarentolk.
- hulpmiddelen.
- aangepaste mondelinge examens.
- schriftelijke communicatie tijdens mondelinge onderdelen.
Vraag op tijd naar mogelijkheden. Veel onderwijsinstellingen hebben regelingen.
Structuur en overzicht
Bij zelfstandig studeren kan het helpen om:
- studiemateriaal en bestanden op een vaste plek te bewaren.
- met een planning en visuele overzichten te werken.
- een timer te gebruiken om geconcentreerd te werken.
- studeren af te wisselen met korte pauzes en rustmomenten.
- verschillende soorten studietaken af te wisselen, zoals lezen en schrijven.
Samenwerking en ondersteuning
Bij groepsopdrachten kan het helpen om:
- met medestudenten te bespreken waarmee jullie communiceren (e-mail, chat, gesprek).
- belangrijke afspraken schriftelijk vast te leggen.
- een gedeeld document te gebruiken.
- taken duidelijk te verdelen.
- feedback schriftelijk te ontvangen.
- regelmatig samen te vatten wat is afgesproken.
Een studiemaatje kan helpen bij:
- samenvatten van informatie.
- plannen van werkzaamheden.
- contact houden met medestudenten.
- terugkoppelen van gemiste informatie.
Voorbereiding
Bespreek vóór de start van je stage of afstudeeropdracht:
- welke ondersteuning je nodig hebt.
- hoe je het liefst communiceert.
- welke hulpmiddelen je gebruikt.
- of je een schrijftolk of gebarentolk inzet.
- welke werkzaamheden mogelijk extra aandacht vragen.
- hoe afspraken worden vastgelegd.
- mogelijkheden voor flexibele werktijden, pauzes, passende planning en thuiswerken.
Vraag ook ondersteuning als je moeite hebt met het vinden van een geschikte stageplek.
Tijdens
- Vraag om duidelijke instructies.
- Vraag om schriftelijke afspraken.
- Bespreek knelpunten vroegtijdig.
- Geef ook aan wat goed werkt.
- Neem voldoende rustmomenten.
- Vraag om aanpassingen als dat nodig is.
Bij overleggen kan het helpen om:
- Een agenda vooraf te ontvangen.
- Notulen of actiepunten achteraf te ontvangen.
- Duidelijke afspraken te maken over communicatie.
Na afloop
Neem tijd om terug te kijken op wat goed werkte.
Denk bijvoorbeeld na over:
- Welke ondersteuning behulpzaam was.
- Welke aanpassingen goed werkten.
- Wat je bij een volgende stage opnieuw zou aanvragen.
- Welke werkwijze jou energie bespaarde.
Studeren bestaat niet alleen uit onderwijs volgen. Ook introductiedagen, groepsopdrachten, pauzes, studieverenigingen en netwerkactiviteiten kunnen extra energie vragen.
Wat kan helpen:
- Zoek een rustige plek op wanneer dat nodig is.
- Geef aan wat voor jou prettig werkt.
- Plan na drukke sociale activiteiten voldoende hersteltijd.
- Probeer sociale interacties te blijven aangaan of hier creatief mee om te gaan.
- Wees niet bang om ondersteuning voor aanpassingen of betere toegankelijkheid te vragen.
Je staat er niet alleen voor
Merk je dat je vastloopt of extra ondersteuning kunt gebruiken? Bespreek dit met je studieloopbaanbegeleider, begeleider passend onderwijs, studieadviseur of een andere begeleider binnen je opleiding. Samen kunnen jullie kijken welke ondersteuning of aanpassingen bij jou passen. In de Ondersteuningswijzer vind je tips, hulpmiddelen, oefeningen en andere vormen van ondersteuning die je kunnen helpen tijdens je studie.
Tip!
Ook zijn er organisaties waar je terechtkunt voor advies, praktische hulp of een luisterend oor. Wil je ervaringen uitwisselen met jongeren die vergelijkbare uitdagingen herkennen? Bekijk hieronder de organisaties en mogelijkheden om in contact te komen met jongeren die vergelijkbare ervaringen hebben:
